COT raporu (Commitments of Traders, yani "yatırımcıların taahhütleri"), ABD'nin vadeli piyasa düzenleyicisi CFTC'nin her hafta yayımladığı ve büyük oyuncuların vadeli kontratlarda ne kadar alım, ne kadar satım pozisyonu taşıdığını gösteren resmî rapordur. Tek cümleyle: büyük fonlar bu piyasada hangi tarafta ve bu ne kadar kalabalık?
Rapor ücretsizdir, herkese açıktır ve 2000'lerin başından beri düzenli yayımlanır. Sorun şu ki satır satır rakamdır. Bu yazıda o rakamları nasıl okuyacağını, hangisinin işe yaradığını ve raporun neyi söylemediğini anlatıyoruz.
COT raporu nedir, kim yayımlar?
CFTC (Commodity Futures Trading Commission), ABD'deki vadeli işlem borsalarını denetleyen kurumdur. Bu borsalarda belli bir büyüklüğün üstünde pozisyon taşıyan herkes pozisyonunu CFTC'ye bildirmek zorundadır. CFTC de bu bildirimleri toplayıp gruplara ayırır ve her hafta yayımlar.
Birkaç önemli ayrıntı:
- Rapor salı günkü pozisyonları gösterir.
- Genelde cuma günü, New York saatiyle 15:30'da yayımlanır. Türkiye'den bakınca cuma akşamıdır.
- Yani elindeki veri yayımlandığı an üç günlüktür. Bu gecikmeyi aklında tut, aşağıda tekrar döneceğiz.
- ABD'de resmî tatil varsa yayın bir sonraki iş gününe kayar.
Rapor yalnız ABD vadeli borsalarındaki kontratları kapsar. Euro/Dolar paritesinin kendisi değil, Chicago'daki Euro vadeli kontratı raporlanır. Neyse ki ikisi aynı yöne hareket ettiği için Euro vadelisindeki pozisyon, paritedeki eğilimi okumak için iyi bir vekildir.
Raporda hangi gruplar var?
CFTC'nin en eski ve en çok izlenen biçimi Legacy rapordur. Pozisyonları üç gruba ayırır:
| Grup | Kim? | Neden işlem yapar? |
|---|---|---|
| Non-commercial (büyük spekülatörler) | Hedge fonlar, büyük yatırım fonları | Fiyat hareketinden kazanmak için |
| Commercial (ticari) | Üreticiler, ithalatçılar, bankalar | Kendi işlerini fiyat riskine karşı korumak için |
| Nonreportable (küçük oyuncular) | Bildirim eşiğinin altındakiler | Karışık |
Piyasa yorumlarında "fonlar" denince çoğunlukla ilk grup kastedilir. Ticari kuruluşlar fiyat düştükçe alır, yükseldikçe satar, çünkü amaçları korunmadır; onların pozisyonu genelde fiyata ters görünür ve farklı okunur. Bu yüzden yön bağlamı ararken en sade başlangıç noktası büyük spekülatörlerdir.
Net pozisyon nasıl hesaplanır?
Tek tek alım ve satım rakamları tek başına çok şey söylemez. Okunur hale getirmek için ikisini birbirinden çıkarırsın:
Net pozisyon = büyük spekülatörlerin alımları − satımları
Net pozisyon artıdaysa fonlar ağırlıkla alım tarafında, eksideyse satım tarafındadır. Ama burada bir tuzak var: Euro'da 50 bin kontrat net alım çok mu, az mı? Bunu rakama bakarak bilemezsin, çünkü her piyasanın kendi ölçeği var ve aynı piyasada bile yıllar içinde değişir.
Bu sorunu çözmek için net pozisyonu kendi geçmişiyle karşılaştırırız.
COT endeksi: "kalabalık" nasıl ölçülür?
COT endeksi, bu haftanın net pozisyonunu son birkaç yılın aralığı içine yerleştirir. COT Radar son 3 yılı (156 hafta) kullanır:
- Son 3 yılın en düşük net pozisyonu 0,
- en yüksek net pozisyonu 100 sayılır,
- bu hafta ikisinin arasında nereye düşüyorsa endeks odur.
Endeks 90 ve üstündeyse fonlar son 3 yılın en kalabalık alım tarafına yakın demektir; 10 ve altındaysa en kalabalık satış tarafına yakın. Aradaki geniş bölge "olağan" sayılır.
Neden önemli? Çünkü kalabalık bir taraf, piyasanın bir yönde dolduğunu gösterir. Herkes alım tarafındaysa yeni alıcı bulmak zorlaşır; ters bir haber geldiğinde çıkış kapısında sıkışma olabilir. Bu yüzden uç bölgeler bir uyarı lambası gibi okunur.
COT raporunda neye bakılır? Üç olay
Her hafta bütün rakamları baştan okumak yerine, değişime bakmak daha verimlidir. COT Radar'ın her hafta işaretlediği üç olay şunlar:
- Uç bölgeye giriş. Endeks bu hafta 90'ın üstüne ya da 10'un altına yeni girdi. "Kalabalık oluştu" haberidir.
- Yön dönüşü. Net pozisyonun işareti değişti: fonlar net alımdan net satıma geçti ya da tersi. Bu genelde yavaş biriken bir değişimin görünür olduğu andır.
- Sert değişim. Bu haftaki değişim, son 3 yılın tipik haftalık değişiminin çok üstünde (COT Radar'da iki standart sapmadan büyük). Fonlar alışılmadık bir hızla pozisyon ekledi ya da kapattı.
Bu üçünden hiçbiri yoksa o hafta o piyasada "kayda değer bir şey olmadı" demektir. Bu da bir bilgidir: her hafta yorum yapmak zorunda değilsin.

COT raporu nasıl okunur? Adım adım
Bir piyasa için raporu okurken şu sırayı izleyebilirsin:
- Doğru kontratı bul. Euro için "EURO FX - CHICAGO MERCANTILE EXCHANGE", altın için "GOLD - COMMODITY EXCHANGE INC." gibi. Aynı varlığın birden çok kontratı olabilir.
- Büyük spekülatörlerin net pozisyonunu hesapla. Alım eksi satım.
- Geçen haftayla karşılaştır. Net pozisyon arttı mı, azaldı mı, işaret değişti mi?
- Endeksi hesapla. Net pozisyonu son 3 yılın en düşüğü ve en yükseğiyle ölçekle.
- Fiyatla yan yana koy. Fiyat yükselirken fonlar da alım ekliyorsa eğilim destekleniyor; fiyat yükselirken fonlar azaltıyorsa eğilimin arkasındaki güç zayıflıyor olabilir.
- Grafiğe dön. COT sana yön bağlamını verdi; giriş, iptal ve hedef için grafiğe bakman gerekiyor.
COT raporunun sınırları
COT verisi güçlü bir bağlam aracıdır ama sınırlarını bilmek gerekir:
- Gecikme. Veri salı günüdür, sen cuma akşamı görürsün. Hızlı bir haftada üç gün çok uzun olabilir.
- Haftalık çözünürlük. Hafta içinde ne olduğunu göremezsin; yalnız iki salı arasındaki farkı görürsün.
- Yalnız vadeli piyasa. Spot piyasadaki ve tezgâh üstü işlemlerdeki pozisyonlar raporda yok.
- Niyet değil, pozisyon. Bir fonun neden alım yaptığını bilemezsin; başka bir pozisyonu korumak için de olabilir.
Özetle
- COT raporu, CFTC'nin her cuma yayımladığı, salı günkü vadeli pozisyonları gösteren resmî rapordur.
- Yön bağlamı için en sade gösterge büyük spekülatörlerin net pozisyonudur.
- COT endeksi net pozisyonu son 3 yıla göre 0–100 arasına yerleştirir; 90 üstü ve 10 altı kalabalık bölgelerdir.
- Her hafta üç değişime bak: uç bölgeye giriş, yön dönüşü, sert değişim.
- COT zamanlama vermez; fikrini grafikle birlikte doğrulamak için kullan.
Aynı sabah grafiğinde seans yapısına da bakıyorsan, Asya likiditesi yazısı COT'un haftalık bağlamını günlük bir kurguyla nasıl tamamlayabileceğini anlatıyor.
